Πέμπτη, 12 Ιανουαρίου 2017

Κασιόπιτα από το Κεφαλόβρυσο Πωγωνίου


Της Αρετής Γραμμόζη

Η κακοκαιρία συνεχίζεται, μέσα σήμερα όλη την ημέρα και μια πιτούλα για το βράδυ, τη φτιάξαμε στο τσάκ - μπαμ. Πείτε την όπως θέλετε: τεμπελόπιτα, ζυμαρόπιτα κ.ο.κ. Για μένα είναι απλά η λατρεμένη κασιόπιτα (κάσιου στα βλάχικα λέγεται το τυρί). Κοπιάστε γιατί σε λίγο δε θα μείνει τίποτε!!

Για ένα ταψί 30 εκ., 250 με 300 γρ. τυρί φέτα τριμμένη με το χέρι, ένα κεσεδάκι γιαούρτι, 2 αυγά, λίγο λάδι, αλάτι, πιπέρι, ένα ποτήρι γάλα.. 
Βάζουμε όλα τα υλικά σε μια λεκάνη και κρατάμε λίγη φέτα, το αλάτι με προσοχή και προσθέτουμε τόσο αλεύρι όσο να κάνουμε έναν παχύρρευστο χυλό, τον οποίο τον απλώνουμε στο βουτυρωμένο ταψί μας. Προσθέτουμε πάνω στο χυλό τη φέτα που κρατήσαμε και μικρά κομμάτια βουτύρου.. Ψήνουμε στις αντιστάσεις μέχρι να ροδοκοκκινήσει. 
Το μυστικό αυτής της πίτας είναι να είναι όσο πιο λεπτή γίνεται.. Βέβαια η Βλάχα γιαγιά μου (από τα χωριά της Κόνιτσας) την έψηνε σε σινί στα ξύλα και πρώτα έριχνε μια δόση από το χυλό, την έψηνε και μετά πρόσθετε και τη δεύτερη δόση με το τυρί και το βούτυρο και ήταν σαν έκανε μια πίτα με δύο φύλλα. Πολλές φορές όταν δεν είχε γιαούρτι το παρέλειπε και πρόσθετε περισσότερο γάλα...

και καλή σας όρεξη!

Παρασκευή, 6 Ιανουαρίου 2017

Ελένη Φουρέιρα: η πολυσυζητημένη καταγωγή της


Ηπειρώτισσα η Φουρέιρα

Η γνωστή τραγουδίστρια Ελένη Φουρέιρα (Entela Fureraj το αληθινό της όνομα) ήρθε από την Αλβανία στην Ελλάδα σε ηλικία 8 ετών. Οι γονείς της είναι χριστιανοί, Kristaq (Χρηστάκης, όπως συνηθίζεται κυρίως σε Ηπειρώτες η υποκοριστική μορφή ονομάτων) και Marjeta (Μαριέτα)[1].
Η ίδια ανέφερε σε συνέντευξη της ότι, ο εκ πατρός παππούς της ήταν Έλληνας από τον βόρειο ηπειρωτικό χώρο[2]. Σύμφωνα με μαρτυρίες φίλων του ιστολογίου από την περιοχή καταγωγής της, επιβεβαιώνεται η συγκεκριμένη πληροφορία και προσθέτουν ότι, ο παππούς της ήταν Βλάχος Ηπειρώτης από το χωριό Σέλιστη (Selishte) κοντά στο Φιέρι της Μουζακιάς. Την ίδια καταγωγή έχει κι από την πλευρά της μητέρας της, η οποία προέρχεται από την οικογένεια Γερβένη (Gerveni) από το Μεκάτι[3].
Πράγματι, στο Φιέρι και στα γύρω χωριά υπήρχαν οικισμοί όπου ήταν εγκατεστημένοι βλαχόφωνοι Ηπειρώτες. Η καθηγήτρια του πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ελευθερία Νικολαϊδου αναφέρει τα εξής: ''Στη Μητρόπολη Βελεγράδων του βιλαετιού Ιωαννίνων, το βλαχόφωνο στοιχείο ήταν εγκατεστημένο στο Βεράτι και στο δυτικό κυρίως τμήμα αυτής της επαρχίας, στα παράλια, πάνω από τον Αυλώνα. Οι κυριότεροι οικισμοί, μικτοί οι περισσότεροι, ήταν: Βεράτι, Φιέρι, Μεκάτι, Μπεστρόβα, Μπαμπίτσα, Ρεσκλία, Σελενίτσα. Γύρω από το Μεκάτι υπήρχαν και τα χωριά Μπεσίστι, Σκράπαρη, Μποκαβή κι ένας ακόμη αριθμός οικισμών, ανάμεσα στο Φιέρι και τον Αυλώνα... Το 1895, το Φιέρι, που ήταν κέντρο κι άλλων 7-8 βλαχόφωνων χωριών, αριθμούσε 150 οικογένειες Βλάχων''[4].
Να σημειωθεί ότι, πρόκειται για εκείνη την μερίδα των βλάχικων πληθυσμών στην Αλβανία που έχουν εντονότερη αφομοίωση, ίσως γι' αυτό και η Φουρέιρα λειτούργησε διστακτικά και, θέλοντας να αποκρύψει το γεγονός ότι γεννήθηκε στην Αλβανία, καθυστέρησε να αποκαλύψει και τις ελληνικές της ρίζες...

Михаил Комбоянов извади кръста за втора поредна година - Για δεύτερη συνεχή χρονιά ο Mihail Komboyanov έπιασε τον Σταυρό των Θεοφανείων στην Πέστερα


Μετά το βουλγαρικό κείμενο, 
ακολουθεί το ελληνικό

Мишо извади кръста за втора поредна година

Пещера
За втора, поредна година Михаил Комбoянов улови кръста в ледените води на езерото в Пещера, предаде репортер на Пещераинфо. 

Общо четирима младежи се записаха в църквата "Св. Димитър" за да спазят мерките предприети за спокойното протичане на ритуала на Богоявление. Пещерските свещеници отслужиха Божествена литургия за здраве и благочестие на миряните. Към вече оповестените от Пещераинфо имена на нашите съграждани Венцислав Лилов и Михаил Комбoянов.се включи и Тодор Добрев.Пещерци си пожелаха здраве и берекет през новата година. И нарекоха както е крепко времето днес, така да е крепка и плодородна 2017 година. peshterainfo.com

O Mίσιο έπιασε τον σταυρό για δεύτερη συνεχή χρονιά

Πέστερα
Ο Mihail Komboyanov, βλαχόπουλο από τον κλάδο της Γραμμουστιάνικης οικογένειας Κομπογιάννη της διασποράς, για δεύτερη συνεχή χρονιά έπιασε τον Σταυρό στα παγωμένα νερά της λίμνης στην τελετή των Θεοφανείων της Πέστερας στη νότια Βουλγαρία!

Εγγράφηκαν συνολικά τέσσερις νεαροί στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου ώστε να τηρηθούν τα μέτρα που λαμβάνονται για την ομαλή διεξαγωγή της τελετής των Θεοφανείων. Βούτηξαν για τον Σταυρό οι: Ventsislav Lilov, Mihail Komboyanov και Todor Dobrev.
Οι πιστοί που συγκεντρώθηκαν για να παρακολουθήσουν την τελετή της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού και του Αγιασμού των Υδάτων με τους ιερείς της Πέστερας, ευχήθηκαν υγεία και ευημερία και σχολίασαν ότι τα ισχυρά καιρικά φαινόμενα που επικρατούν σήμερα αποτελούν προμήνυμα, όπως συνηθίζεται να λέγεται, ώστε να είναι δυνατό και γόνιμο το 2017!

Τετάρτη, 4 Ιανουαρίου 2017

Ο λόγιος Ιωάννης Αδάμης στην ελληνική παροικία του Σιμπίου Τρανσυλβανίας


Ένας άλλος σημαντικός εκπρόσωπος της ελληνικής λογιοσύνης της εποχής στην ελληνική παροικία του Sibiu Τρανσυλβανίας, ο οποίος, μάλιστα, πλην των άλλων, συνέδεε την ευρωπαϊκή παιδεία με την εμπορική δραστηριότητα ήταν ο Γιαννάκης Αδάμης

~ Φωτο: Το χφ. 5.8.1182 της Εθνικής Βιβλιοθήκης των Αθηνών, αυτόγραφο του Γιαννάκη Αδάμη.

Ο Γιαννάκης Αδάμης[10] είχε γεννηθεί στο Αλβανιτοχώρι, ένα χωριό πλησίον του Μεγάλου Τυρνόβου της Βουλγαρίας, που σήμερα είναι ένα διατηρητέο χωριό που κράτησε την ομορφιά εκείνης της εποχής. Ο Αδάμης προέρχεται από οικογένεια μοσχοπολίτικη, χωρίς αυτό να είναι τεκμηριωμένο, αλλ' εικάζεται εκ του γεγονότος ότι στο Αλβανιτοχώρι είχαν εγκατασταθεί πολλές οικογένειες από την Μοσχόπολη και από το Αλβανιτοχώρι είχαν εγκατασταθεί, μονίμως ή προσωρινώς, στο Sibiu. Ανάμεσα σ' αυτές τις οικογένειες και η οικογένεια του Αδάμη, όπου και άλλοι συμπατριώτες του ασκούσαν επιτυχώς τις εμπορικές δραστηριότητες τους. Στο Sibiu ο Αδάμης συνεπλήρωσε την εκπαίδευση του, πιθανότατα, κοντά στον σοφό εφημέριο της εκκλησίας των Ελλήνων πατέρα Ματθαίο από την Πωγωνιανή της Ηπείρου, που ευρισκόταν εκεί το 1704 και πιθανώς ως το 1723, οπότε αντικαταστάθηκε από τον Διονύσιο Βατοπεδηνό, που αναφέρεται στα έγγραφα της κομπανίας. Σε ένα από τους κώδικες του ο Αδάμης παραδεχόταν και σημείωνε την καθοριστική βοήθεια που έλαβε από τον Ματθαίο και η οποία τον βοήθησε να γνωρίσει τα κείμενα, τα χειρόγραφα, την ''τάξιν των πραγμάτων''[11].
Από την άλλη, οι πληροφορίες του Αδάμη, όπως μας τις παρέχει για τα χειρόγραφα και τα βιβλία του εφημερίου, αποδεικνύουν πόσον οι μοναχοί που έφθαναν στο Sibiu, φέροντας χειρόγραφα και βιβλία, συνέβαλαν στην δημιουργία ενός πολιτισμικού ρεύματος, που φιλοδοξούσε να εμφυσήσει στους Έλληνες της Διασποράς την παράδοση του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, μεμειγμένης, ενίοτε, με την ευρωπαϊκή σκέψη. Για την καλύτερη κατανόηση των συνθηκών υπό τις οποίες εμφανίσθηκε αυτή η πνευματική επικοινωνία στους κύκλους της κομπανίας του Sibiu, αναφέρουμε ένα απόσπασμα των σκέψεων του Αδάμη όπως τις αποτύπωσε σε κώδικά του: ...Εντυγχάνωντας ο ελάχιστος εγώ αναγινώσκων εις μερικά βιβλία, οπού μοι ενεχείρισεν ο ευρισκόμενος πανοσιώτατος εφημέριος των πραγματευτάδων του Συμπηνίου παπά κυρ Ματθαίος ο εκ Πωγωνιανής κατά τους 1706 χρόνους από Χριστού γεννήσεως, τα οποία μοι τα άφισεν χάριν φιλίας κοντά δυο χρόνους, και διαβάζωντας εις εκείνα, πολλήν ωφέλειαν και μάθησιν έλαβα με χάριν Θεού, τότε παρευθύς επαρακινήθηκα από τον ένθεον πόθον των ιερών Γραμμάτων, και άρχησα να συγγράφω μετά χαράς και ευθυμίας τινά κεφάλαια προοιμιακά περί Φιλοσοφίας, ωσάν τον Πρόλογον του δυστυχεστάτου Εγχειριδίου μου και τα Προλεγόμενα της Φιλοσοφίας και την αρχήνησιν ακόμη των περί Γραμματικής... Ολίγο μετά απεβίωσε η μητέρα του στο Αλβανιτοχώρι και ο Αδάμης σταμάτησε την σύνθεση του κώδικος του για να την επαναλάβει μετά την επιστροφή του στο Sibiu.

Δευτέρα, 2 Ιανουαρίου 2017

Ένας απαξιωμένος Μεγάλος


Η ιστορία είναι φειδωλή στη χορήγηση του τίτλου του μεγάλου. Βέβαια ο όρος ιστορία είναι αρκετά θολός και ασαφής, καθώς βαρειά έχει επιπέσει επάνω του η φιλοσοφία με συνέπεια να ερμηνεύονται ιδεολογικά τόσο τα συμβάντα, όσο και τα κίνητρα των πρωταγωνιστών σ’ αυτά. 
Μέγας εκλήθη ο άγιος Βασίλειος, επίσκοπος Καισαρείας. Από την εκκλησιαστική ιστορία θα αντιτείνει κάποιος. Ορθή η επισήμανση. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρήσουμε να δείξουμε ότι ο φωστήρας αυτός της Εκκλησίας αξίζει τον τίτλο του μεγάλου και στα πλαίσια της γενικής ιστορίας. Προς τούτο καλό είναι να αναζητήσουμε κριτήρια αντικειμενικά του μεγάλου, γενικώς αποδεκτά, ώστε να μην είναι εύκολη η αμφισβήτησή τους από συνανθρώπους μας με προσανατολισμούς διαφορετικούς από αυτόν του κρινομένου.
Αν λάβουμε υπ’ όψη ότι τον τίτλο μέγας έλαβαν τρεις στρατηλάτες, οι Αλέξανδρος, βασιλιάς της Μακεδονίας, Κωνσταντίνος, αυτοκράτωρ της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, και Ναπολέων, ο Γάλλος αυτοκράτωρ, πιθανόν να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα, εσφαλμένο οπωσδήποτε, ότι ο τίτλος αρμόζει σε επιφανείς στρατιωτικούς. Ξανατονίζουμε ότι η ιστορική αυτή τιμή δεν είναι αναγνωρισμένη από το σύνολο των ερευνητών ούτε και θα υπάρχει ποτέ ομόφωνη αναγνώριση.
Μήπως πρέπει να αναζητήσουμε αντικειμενικά κριτήρια στο χώρο της γνώσης, της μόρφωσης; Το κριτήριο αυτό είναι ισχυρό στη δυτική σκέψη, αν και ούτε φιλόσοφος ούτε επιστήμονας έλαβε αυτόν τον τίτλο. Γι’ αυτό θα επιμείνουμε στην ανάλυσή μας. Η γνώση, φιλοσοφική ή φυσική, αποτελεί στο δυτικό στερέωμα αξία καθ’ εαυτή. Ο άγιος Βασίλειος υπήρξε από τους πλέον μορφωμένους ανθρώπους της εποχής του. Ακολούθησε λαμπρές σπουδές, πέρα από την Καισάρεια, το πλέον φημισμένο κέντρο στη Μικρά Ασία, τόσο στην Κωνσταντινούπολη όσο και στην Αθήνα, που παρέμενε το πλέον σημαντικό κέντρο γραμμάτων. Κατά μαρτυρίες συγχρόνων του διέπρεψε στις σπουδές του και αναγνωρίστηκε τόσο από συσπουδαστές του, όσο και από δασκάλους του. Είναι αυτό αρκετό, ώστε να του απονεμηθεί ο τίτλος του μεγάλου; Ασφαλώς όχι. Πρέπει να αναζητήσουμε και άλλα κριτήρια. 
Στη Δύση δεν συσχετίζονται οι γνώσεις με την βιοτή του φιλοσόφου, του ιδεολόγου ή του επιστήμονα. Μάλιστα καθώς κατά την λεγόμενη Αναγέννηση αυτή επανήλθε στον αρχαίο ιδεαλισμό, αρέσκεται στα ωραία λόγια των διανοουμένων και αδιαφορεί για το αν αυτά γίνονται και πράξη. Ακόμη, στο μέτρο που σχετικοποιείται η αξία σημαντικών ηθικών αρχών, τις οποίες προβάλλει ο ευαγγελικός λόγος, οι διανοητές οι υπέρμαχοι της ελευθεριότητας βρίσκουν ολοένα και περισσότερους οπαδούς, πρόθυμους να τραφούν με ωραία λόγια, τα οποία δεν έχουν συνέπειες στον προσωπικό τους βίο. Ο Νίτσε, ειλικρινής στις παρακρούσεις του, έφθασε να χαρακτηρίσει την ηθική ως το τελευταίο πρόσωπο του Θεού, το οποίο έπρεπε να αφανιστεί! Τέλος κατά τον 20ο αιώνα ευρέως διαδόθηκε η άποψη ότι οι επιστήμονες κατά την εργαστηριακή τους έρευνα δεν υπόκεινται σε δεσμεύσεις ηθικής φύσεως! Έτσι, ενώ η Δύση καυχάται για την «επανανακάλυψη» του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, αγνοεί το του Πλάτωνος: «Επιστήμη χωριζομένη αρετής πανουργία και ου σοφία φαίνεται». 

Η Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία του 2017 με την Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης


Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος παρακολουθήσαμε από την ΕΡΤ1 την Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Βιέννης και ήταν μαγευτική!!

Η συναυλία πάντα τελειώνει με τρία encores. Το πρώτο μία γρήγορη πόλκα. Το δεύτερο ο Γαλάζιος Δούναβης του Γιόχαν Στράους ΙΙ, η εισαγωγή του οποίου διακόπτεται από το χειροκρότημα αναγνώρισης των θεατών. Τότε ο μαέστρος αναγγέλλει ένα σύντομο πρωτοχρονιάτικο μήνυμα και όλοι οι μουσικοί μαζί εύχονται καλή χρονιά, παίζουν τον Γαλάζιο Δούναβη και κλείνουν με το Radetzky March του Γιόχαν Στράους του πρεσβύτερου. Κατά τη διάρκεια αυτού του τελευταίου κομματιού το κοινό συνοδεύει παραδοσιακά με ρυθμικό χειροκρότημα, με τον μαέστρο στραμμένο προς το κοινό να διευθύνει το χειροκρότημα αντί της ορχήστρας.

Το κτίριο που φιλοξενεί τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης όπου και λαμβάνει χώρα η πρωτοχρονιάτικη συναυλία είναι το Musikverein. Κατασκευάσθηκε με πρωτοβουλία του εθνικού μας ευεργέτη Νικολάου Δούμπα με καταγωγή από το Λινοτόπι του Γράμμου (βλ. εδώ). Η οδός που οδηγεί από τη Ρίνγκστράσσε στο Μέγαρο Μουσικής της Βιέννης φέρει έκτοτε το επώνυμό του (Dumba Strasse). Στην εξοχική κατοικία των Δούμπα στις όχθες του Δούναβη ο Γιόχαν Στράους συνέθεσε και πρωτοπαρουσίασε το γνωστό βαλς Γαλάζιος Δούναβης. Επίσης προς τιμήν του συνέθεσε ο Άντον Κραλ το έργο Dumba Marsch

Σάββατο, 31 Δεκεμβρίου 2016

Αναζητώντας το νόημα των Χριστουγέννων


Τα Χριστούγεννα έχουν καταντήσει στις δυτικές κοινωνίες γιορτή προετοιμασίας και μόνο. Αγνοούν γιατί προετοιμάζονται και τί εορτάζουν. Η εμπορευματοποίηση της γιορτής στα πλαίσια της καταναλωτικής κοινωνίας φαίνεται να έχει επιφέρει το τελειωτικό κτύπημα στη γιορτή προς μεγάλη τέρψη όλων εκείνων που επείγονται να περάσει ο πλανήτης μας στη μεταχριστιανική εποχή. Βέβαια κάποια στοιχεία της ακόμη μαρτυρούν την προέλευσή της. Οι δήμοι εγκαθιστούν στις πλατείες φάτνες και οι γονείς οδηγούν εκεί τα παιδιά τους να δουν τον «Χριστούλη», τον μικρό, τον ανήμπορο, τον ξεπερασμένο. Τα παιδιά θα ακούσουν και θα δουν τους μάγους, τους βοσκούς και κάποια ζώα, τα οποία ζωντανά θα αργήσουν πολύ να αντικρίσουν, καθώς οι δυτικές κοινωνίες αποκόπτονται με γοργότατο ρυθμό από τη φύση! Όμως όλα τα σχετικά με τη γέννηση του Χριστού φαντάζουν ανούσια και καχεκτικά μπροστά στον ευτραφή γέρο, ο οποίος έχει επιβληθεί με την παρουσία του και κυριαρχεί όχι μόνο κατά το εορταστικό δωδεκαήμερο αλλά και πολλές ημέρες πριν από αυτό. Και το άκρως θλιβερό είναι ότι οι ανερμάτιστοι Νεοέλληνες κατά την άκριτη εισαγωγή του στα δρώμενα της περιόδου του έδωσαν το όνομα του αγίου Βασιλείου, του κάτισχνου από την άσκηση και τον κόπο στην υπηρεσία των πασχόντων συνανθρώπων του! Το εκκλησιαστικό σώμα με ολοένα και πιο ξεψυχισμένη φωνή επιχειρεί να προβάλει το βαθύτερο νόημα της ενανθρωπίσεως του Σωτήρος. Δεν πετυχαίνει και πολλά πράγματα. Ο ευτραφής γέρος, το σύμβολο της ευμάρειας φαίνεται να αναδεικνύεται νικητής! Νικητής στις χώρες, τις οποίες επισκέπτεται ξεκινώντας από τον χιονισμένο Βορρά. Γιατί ποτέ δεν φθάνει εκεί που τα παιδάκια δεν περιμένουν παιχνίδια, τα οποία θα καταστρέψουν στο πρώτο εικοσιτετράωρο ή θα τα πετάξουν σε κάποια γωνιά μετά από ολιγόωρο παιχνίδι μαζί τους. Τα παιδιά του λεγόμενου Τρίτου κόσμου τον περιμένουν να τους δώσει λίγο φαγητό. Αλλά αυτός δεν έχει για όλους. Είναι πλασμένος από τους εύπορους για τους εύπορους. Δεν του επιτρέπουν να διαθέσει και στα παιδιά των αποκλήρων. Του τα αρπάζουν για να έχουν περίσσια τα δικά τους παιδιά, να «γιορτάζουν» τα «Χριστούγεννα» με όση γίνεται μεγαλύτερη λαμπρότητα!

Τετάρτη, 28 Δεκεμβρίου 2016

Το ξύδι και τα ευεργετικά του οφέλη - Βλάχικη τρίψα


Το ξύδι
Του Δημήτρη Μεκάση

Κάποτε, οι προσήλιες πλαγιές των λόφων της Φλώρινας ήταν γεμάτες αμπέλια. Κάθε οικογένεια είχε το αμπελάκι της, για να έχει το κρασί και το τσίπουρο, έτσι ώστε να περάσει ευχάριστα η χρονιά. Κάθε χρόνο όμως έφτιαχναν και μια μικρή ποσότητα ξυδιού, από το δικό τους κρασί. Άφηναν ανοιχτό το δοχείο με το αραιωμένο κρασί, έριχναν λίγο ξύδι για μαγιά και η ζύμωση ξεκινούσε, ώστε μετά από λίγο καιρό το ξύδι ήταν έτοιμο. Και χρησιμοποιούσαν το ξύδι, καθώς τα λεμόνια σπάνιζαν εκείνα τα χρόνια.
Ξύδι με ψωμί έτρωγε ο θεριστής, τότε που όλος ο κάμπος της Φλώρινας θεριζόταν με δρεπάνια. Τότε που όλοι γεωργοί, άνδρες, γυναίκες και παιδιά ήταν στον κάμπο κάτω από τον καυτό ήλιο και θέριζαν το σιτάρι. Τότε που δεν έλεγαν «καύσωνας», αλλά έλεγαν «ο ήλιος ψήνει» και εννοούσαν τον καύσωνα. Και όταν έκαμναν διαλείμματα, για να ξεφύγουν από τις πύρινες αχτίδες του καλοκαιρινού ήλιου, κάθονταν στην σκιά κάποιου μοναχικού δένδρου. Εκεί οι γυναίκες των θεριστών ετοίμαζαν το γεύμα, που ήταν το «ξύδι». Μέσα σε μια πήλινη γαβάθα αραίωναν το ξύδι με κρύο νερό. Έριχναν ζάχαρη ή αλάτι και σκόρδα. Μετά όλοι γύρω από την γαβάθα έτρωγαν σαν σούπα το ξύδι και τα σκόρδα για να ξεδιψάσουν. Βουτούσαν και κομμάτια ψωμιού, για να χορτάσουν. Ο ιδρώτας υποχωρούσε με το ξύδι και έτσι μπορούσαν να αρχίσουν το θέρισμα με δύναμη και κουράγιο. Και δεν ήταν μόνο οι θεριστές του κάμπου της Φλώρινας που έτρωγαν ψωμί με ξύδι, όταν θέριζαν. Το γεύμα «ξύδι» των θεριστών είναι πανάρχαιο, και το συναντά κανείς σε πολλούς λαούς.
Στα παλιά πατσατζίδικα της αγοράς της Φλώρινας, κάθε πρωί η μυρωδιά του σκόρδου και του ξυδιού προκαλούσε τους αγουροξυπνημένους μαγαζάτορες και μεροκαματιάρηδες. Ήταν απλά μαγαζάκια με τα μικρά τετράγωνα τραπέζια και ψάθινες καρέκλες. Εκεί απολάμβαναν τον πρωινό τους πατσά, με μπόλικο σκορδόξιδο και μπούκοβο πιπέρι. Δυο χοντρές φέτες ψωμί και ένα ποτήρι κόκκινο κρασί. Άλλες εποχές, τότε που τα πρωινά οι καταστηματάρχες μύριζαν σκόρδο και ξύδι, δίχως όμως να ενοχλείται κανείς από αυτό. 

Историја чоколаде у Србији везана са именом једног Грка, Шонда из Клисуре


~ Για ελληνικά: 

Prva čokolada u Srbiji pojavila se 1897. u Beogradu u prodavnici Koste Šonde, godinu dana pošto je čokolada počela da se pravi u Sloveniji, u Brestanici, u jednom manastiru za potrebe manastira i stanovništva. Bila je to “čokolada sa mlekom Olga“, koja se u listu “Večernje novosti” oglašavala kao: “najbolja od svih čokolada“. Kosta Šonda je kao “specijalitete za posluživanje” prodavao i čokoladne poslastice, praline i đanduju[1].

U Kosovskoj ulici u centru Beograda od skora se ističe zgrada na broj 5, gde je zasjala nova sveža fasada. Reč je o porodičnoj kući braće Šonda. Sagrađena je 1929. godine u stilu akademizma.

Došli su u Beograd iz severne Grčke iz planinskog mesta Klisura. Nušić u beleškama o Zerkeu pominje radnju Nikole Šonde na uglu današnje Uzun - Mirkove i Kralja Petra[2]. Nikola je bio otac trgovca i bankara Mihaila Šonde. Neka istarživanja, navode Kostu - Konstantina kao oca budućeg kralja čokolade. Međutim Dušan Popović u svom radu O Cincarima, kaže da su ova dva brata Kosta i Nikola otišli u Beograd oko 1850 god. Oni su govorili grčki i cincarski. U rodnoj Klisuri su posećivali grčku školu. On dodaje da u Klisuri čak i ne postoji familija sa ovim prezimenom[3].

Δευτέρα, 19 Δεκεμβρίου 2016

Ο παπά Κλήμης Πάτσιο από την Γκραμπόβα


Γράμποβο
Βλάχος στην καταγωγή υπηρέτησε ως ιερεύς στα βλαχοχώρια στον νομό του Πόγραδετς. Επέζησε του διωγμού και εκοιμήθη περίπου 85 χρόνων το έτος 1997. Ανακαλύψαμε ότι υπήρχε μόλις το 1997, τρεις μήνες προ της κοιμήσεως του. Η κατάστασις η γνωστή που επικρατούσε στην Αλβανία δεν επέτρεψε να φθάσωμε ως το χωριό όπου έμενε για να πάρωμε την πολύτιμη ορθόδοξο μαρτυρία να την διαδώσουμε για το μέλλον. 
Όταν φτάσαμε στο Πόγραδετς μας πληροφόρησαν ότι εκοιμήθη. Δεν είναι δυνατόν να φθάσουμε στο χωριό του για να μάθουμε λεπτομέρειες από τους γνωστούς και τους συγγενείς του γιατί δεν υπάρχει αμαξιτός δρόμος. Υπήρχε ένας υποτυπώδης χωματόδρομος μέχρι ενός σημείου, μετά έπρεπε πεζή να φθάση κανείς στο χωριό του παπά-Κλήμη, όπως με πληροφόρησαν. Οι μόνες πληροφορίες σκιαγραφούν τον πατέρα Κλήμη ως ένα ταπεινό λευϊτη που εργάστηκε με ζήλο στο καθήκον του ως ιερεύς. Μετά το 1967 που απαγορεύθηκε η θρησκεία πικραμένος αποσχηματίσθηκε και δούλευε εργάτης σε κολχόζ. Μετά την πτώσι του καθεστώτος επανήλθε στις τάξεις του ιερού κλήρου της Αλβανίας έως ότου εκοιμήθη εν Κυρίω.

2α Συνέντευξις (3-5-2001) για τον παπά-Κλήμη Πάτσιο από 
το χωριό Γράμποβο Πόγραδετς

Ευρισκόμενος την 3-5-2001 στην Εγκληματολογική Υπηρεσία Θεσσαλονίκης, όπου οι αλλοδαποί έδιναν αποτυπώματα, απρόοπτα γνώρισα την κ. Μαρία Λεωνίδα Νίτσο, Βλάχα από το χωριό Μπομποστίτσα Κορυτσάς. Ευλαβής κυρία η οποία μου τράβηξε την προσοχή από τα φερσίματα της απέναντι στον ιερέα.
Διεπίστωσα ότι ήταν η εγγονή του παπά-Κλήμη Πάτσιο, Έλληνα Βλάχου, τον οποίον δεν μπόρεσα να συναντήσω και γι' αυτό και περιορίστηκα στα όσα γράφω παραπάνω. 
Άρχισα να την ρωτώ για τον παππού της (από την μητέρα της), τον παπά-Κλήμη Πάτσιο για να μπορέσω να μάθω πιο πολλά έτσι που να σκιαγραφήσω την προσωπικότητα του. 
- Μου είχε πολλή αγάπη και εκείνος μου έμαθε το ''Πάτερ ημών...'', το ''Άγιος ο Θεός...'' να το λέγω τρεις φορές. Όταν πηγαίναμε στο σπίτι του ή ερχόταν εκείνος στην Μπομποστίτσα ποτέ δεν αρχίζαμε να τρώμε άμα δεν κάναμε ''Σταυρό'' και δεν ''Σταύρωνε'' και εκείνος το φαγητό. Το ίδιο και όταν τελειώναμε. Δεν φοβόταν καθόλου. Μας έλεγε για τον άνθρωπο που θα αναστηθή. Μας έλεγε για τον Άγιο Νικόλαο, τον Άγιο Γεώργιο, τον Άγιο Δημήτριο, την Αγία Παρασκευή.
- Αλήθεια, Μαρία, πότε σας τα έλεγε αυτά;
- Εγώ πιο πολύ από το 1980 και μετά που μεγάλωσα μου εμπιστευόταν πιο πολλά. Μας μιλούσε στα βλάχικα. Στο σπίτι μιλούσαμε βλάχικα, η γιαγιά μου δεν ξέρει αλβανικά. Και σήμερα ακόμη στα βλάχικα μας μιλάει.
- Α! ζει η γιαγιά σου;
- Ναι, ναι. Είναι εδώ στην μικρότερη θεία μου, στη Θεσσαλονίκη. 
- Στη Θεσσαλονίκη; Που μένει; Μπορεί να μας ειπή για τον παππού σου; Η θεία σου που μένει; Έζησε καλά τον παππού σου; μπορεί να μας ειπή; 
- Ω! ναι. Τι λέτε. Η γιαγιά είναι καλά και θα μας ειπή πολλά, αλλά και η θεία μου είναι πιστή. Κάθε Κυριακή ζυμώνει ''λειτουργιά'' και την πάει στην εκκλησία εκεί στο Επταπύργιο που μένουν.
Λοιπόν, το απόγευμα ραντεβού στις 7 μ.μ. Μόλις τελειώσω το μάθημα στο σχολείο θά 'ρθω να πηγαίνουμε μαζί ή με τον Λεωνίδα που θα έχη σχολάση από την δουλειά. 
- Σίγουρα θα πάμε; μην τυχόν και με ξεγελάσετε;
- Πάτερ Λευτέρη, εγώ σε είδα και έτρεξα, σου φίλησα το χέρι και δεν μπορείς να ξέρης πόσο χάρηκα. Ο παππούς μου ήταν σαν εσένα. Με πήγαινε στην εκκλησία που την είχαν αυτοί του κόμματος κλεισμένη και έβλεπα τον Άγιο Ονούφρη, τον Άι Κωνσταντίνο, την Αγιομαρίνα... και μας έβαζε και φιλούσαμε την πόρτα, τον τοίχο και φεύγαμε. Η γιαγιά μας έμαθε να κρατάμε Τετάρτη και Παρασκευή... Τι λέτε; εγώ να γελάσω παπά; Όχι... όχι... αν δεν έρθη ο Λεωνίδας θα πάμε μαζί. Έχω και αδελφή εδώ και ο άντρας της ο Γιώργος είναι Βλάχος από την Σίπσκα, κοντά στην Μοσχόπολι. 

Παρασκευή, 16 Δεκεμβρίου 2016

Παπά-Βαγγέλης Τζότζε, εφημέριος Βερατίου


~ Φωτο: Ο παπά-Βαγγέλης Τζότζε από το Βεράτι. (Φωτ. π. Παύλος Δημάσης, Ελβασάν 1998).

Ο παπά-Βαγγέλης γεννήθηκε στις 9-4-1933 στο χωριό Τσούκα της επαρχίας Λούσνιας. Ο πατέρας του παπά-Βαγγέλη ήταν ιερεύς και ονομαζόταν παπά-Ηλίας, η δε μητέρα του Βαρβάρα. Ο παππούς του ήταν ιερεύς, ο παπά-Ιωάννης και ο αδερφός του παππού του ο παπά-Στέφανος. Η καταγωγή του παπά-Βαγγέλη ήταν από οικογένεια κληρικών, κάτι που κληρονόμησε από μικρό παιδί και παρ' όλο που οι καιροί τότε στην Αλβανία ήταν δύσκολοι και κυριαρχούσε ο κομμουνισμός, δεν στάθηκε εμπόδιο για τον ίδιο να ακολουθήσει το λειτούργημα του ιερέως.
Μεγάλωσε στο χωριό Τσούκα μέχρι την ηλικία των είκοσι (20) χρονών και χειροτονήθηκε διάκονος στις 2.8.1953 από τον επίσκοπο Κύριλλο[1]. Είχε τελειώσει επτά χρόνια το σχολείο (Δημοτικό και Γυμνάσιο) και το Λύκειο το τελείωσε ως διάκονος. Στα 1954 ως διάκονο τον πήραν στρατιώτη, δεν του έδωσε απαλλαγή[2] το καθεστώς. Υπηρέτησε δυο χρόνια στρατιώτης. Κατά την διάρκεια της θητείας του τον πίεσαν να μην επιστρέψη ως διάκονος στην Εκκλησία. Όμως ο Θεός έμεινε στην καρδιά του και ουδέποτε σκέφθηκε να απομακρυνθεί από κοντά του γι' αυτό μόλις τελείωσε την θητεία του στο στρατό επέστρεψε στην υπηρεσία του ως διάκονος του μητροπολίτη Κυρίλλου επί 14 περίπου χρόνια μέχρι το 1967, που κηρύχθηκε επίσημα η αθεϊα στην Αλβανία και βιαίως κλείστηκαν οι Εκκλησίες.

Ο παπά-Ηλίας Τζότζε προβλέπει το άνοιγμα των Εκκλησιών στην Αλβανία

Τα πρώτα χρόνια που κλείστηκαν οι Εκκλησίες τον πατέρα του παπά-Βαγγέλη, τον παπά-Ηλία, τον έβαλαν εργάτη να δουλεύη με τα ράσα στα κανάλια που γινόταν η αποξήρανσι των ελών. Ο πατέρας του υπέμενε όλους τους εξευτελισμούς και τις ειρωνίες των ανθρώπων του καθεστώτος. Του έλεγε ότι ''θάρθη καιρός που εσύ θα ξαναφορέσης το ράσο, αλλά μέχρι τότε πρέπει να έχης κλειστό το στόμα σου, να προσεύχεσαι, να κάνης υπομονή''.

Ο διάκονος Ευάγγελος στην απομόνωσι για 23 χρόνια

Πέρασε πολλές δυσκολίες. Ήταν σε απομόνωσι τόσα χρόνια, δεν τον επισκέπτονταν κανείς, γιατί ''ήταν κατηγορημένος. Ως διάκονος ήταν εχθρός του λαού και του κόμματος''. Τα παιδιά του δεν τα δέχθηκαν στο σχολείο. Δούλευε ξυλουργός και δεν είχε δικαίωμα να εργαστή σε άλλη εργασία. Όταν καταστρέφαν τον καθεδρικό ναό του Βερατίου οι άνθρωποι του κόμματος οι εργάτες τον περιέπαιζαν και του φώναζαν: ''Έλα διάκονε αν έχης δύναμι από το Θεό, σταμάτησέ μας να μην χαλάσουμε το ναό''. Εγώ άλλαζα δρόμο να πηγαίνω στην δουλειά γιατί είχα εμπαιγμούς. Είχε όμως και καλούς ανθρώπους που εμένα με έβλεπαν με σεβασμό.