Τετάρτη, 8 Νοεμβρίου 2017

Λαζάρ Πάτσου (Lazar Pacu) - Ο καλύτερος υπουργός οικονομικών της Σερβίας


Ο καλύτερος υπουργός οικονομικών της Σερβίας που απέρριψε το αίτημα λήψης προκαταβολής ακόμη και του ίδιου του βασιλιά!

Ο Λαζάρ Πάτσου (Lazar Pacuσπούδασε ιατρική αλλά καταξιώθηκε στην σερβική ιστορία ως σπουδαίος εξυγιαντής της οικονομίας.
Ορισμένοι ίσως πουν ότι έγινε θρύλος λόγω του πείσματος του. Όμως, η αλήθεια είναι πως εκείνα τα χρόνια που στην Σερβία ήταν φυσιολογικό να αναμειγνύονται οι κρατικές υποθέσεις μ' αυτές των ιδιωτών, και συχνά θεωρούνταν κοινές, ήταν ο πρώτος που κατάφερε να βάλει φρένο σε όλους, ακόμη και στον βασιλιά Petar, λέγοντας ότι ''δεν υπάρχουν χρήματα και δεν γίνεται να δανειοδοτηθούν!''
Πράγματι, ο Λαζάρ Πάτσου ήταν ένας υπουργός που θα τον ήθελαν όλες οι κυβερνήσεις και,  ειδικά τώρα, η Σερβία (και όχι μόνο) χρειάζεται κάποιον σαν αυτόν. Σπούδασε ιατρική αλλά στην σερβική ιστορία έμεινε ως πολιτικός και ιδιοφυής υπουργός οικονομικών, που ανέλαβε καθήκοντα τρεις φορές και κατάφερε να βάλει φρένο σε όλους, από τους κυβερνητικούς αξιωματούχους ως και τον βασιλιά, λέγοντάς τους πως δεν μπορεί κανείς να βάζει χέρι στο ταμείο του κράτους και να παίρνει όποτε θέλει όσα χρήματα χρειάζεται. 

Ο γιατρός που θεράπευσε την σερβική οικονομία

Η οικία του Λαζάρ Πάτσου στο Dorćol του Βελιγραδίου
Ο Λαζάρ Πάτσου γεννήθηκε στο Čurug της επαρχίας της Βοϊβοντίνα την 1η Μαρτίου 1855. Ο πατέρας του Στέφανος, ελληνοβλαχικής καταγωγής (τσιντσαρικής, όπως αποκαλούνται από τους Σέρβους) από την Κορυτσά, είχε μετοικήσει στην Αυστροουγγαρία και ήταν ιερέας. Η μητέρα του ήταν σερβικής καταγωγής, της οικογένειας Cvetic, από την οποία προέρχονταν και ο γνωστός Σέρβος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός Miloš Cvetic. Ο πατέρας του πέθανε νέος, καθώς κι ένας αδερφός από φυματίωση, και εξαιτίας αυτών των δυσάρεστων γεγονότων ο Λαζάρ Πάτσου άρχισε ν' ασχολείται εντατικά με τη γυμναστική και στράφηκε το ενδιαφέρον του προς την ιατρική. 
Τελείωσε το γυμνάσιο στο Νόβι Σαντ και πήγε στην Ζυρίχη το 1870 να σπουδάσει ιατρική. Συναντά την Λένκα Ζάχο (Lenka Zaho), που σπούδασε εκεί παιδαγωγικά, και αργότερα παντρεύεται.  Επίσης, γνώρισε ανθρώπους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην μετέπειτα πορεία της ζωής του (τα μέλη του Ριζοσπαστικού Κόμματος, Νικόλα Πάσιτς, Πέρο Τοντόροβιτς και Πέρο Βελιμίροβιτς και άλλους νέους αναρχο-σοσιαλιστές), ανέπτυξε έντονο ενδιαφέρον για την πολιτική και την οικονομία και διέκοψε τις σπουδές του το 1878. Εκείνη την περίοδο, η Ελβετία ήταν η μόνη ελεύθερη χώρα που αποτελούσε παράδειγμα για το πως ένας λαός μπορεί να ζει σε ήρεμο καθεστώς αυτοδιοίκησης και, ταυτόχρονα, να προσφέρει καταφύγιο σε πολιτικούς εξόριστους της Ευρώπης και της Ρωσίας. Στα ελβετικά εδάφη, ήδη από το 1848, είχαν πέσει οι σπόροι του κομμουνισμού και του σοσιαλισμού από γερμανούς μετανάστες.

Ο βασιλιάς της Σερβίας
Πέταρ Ι Καρατζόρτζεβιτς
Επέστρεψε στην Σερβία και ασχολήθηκε με την έκδοση του περιοδικού ''Straža''. Σύντομα, η ουγγρική κυβέρνηση έκλεισε το περιοδικό και ο Πάτσου πήγε στο Βερολίνο όπου ολοκλήρωσε τις ιατρικές του σπουδές και στην συνέχεια εκπόνησε την διδακτορική του διατριβή στον τομέα των ρευματικών παθήσεων. Άνοιξε γιατρείο στο Βελιγράδι και αφιερώθηκε πλήρως στο έργο του. Ωστόσο, επειδή πάντα ενδιαφερόταν για την πολιτική, συμμετείχε στην ίδρυση του Λαϊκού Ριζοσπαστικού Κόμματος το 1881 και έγινε μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου. 
Όταν η Ριζοσπαστική κυβέρνηση, το 1889, εθνικοποίησε τα μονοπώλια καπνού και αλατιού, ο Πάτσου έγινε επικεφαλής των κρατικών μονοπωλίων. Στην συνέχεια διορίσθηκε κρατικός επίτροπος της Εθνικής Τράπεζας και διευθυντής του Συνεταιρισμού Βελιγραδίου (τράπεζα) όπου τελειοποίησε τις γνώσεις του στις τραπεζικές εργασίες. 
Μετά την ανατροπή του Μαϊου και την αλλαγή της δυναστείας το 1903, το Ριζοσπαστικό Κόμμα τοποθετεί τον Πάτσου στην θέση του υπουργού οικονομικών, όπου παρέμεινε για τρεις περιόδους (Ιανουάριος 1904 - Μάιος 1905, Απρίλιος 1906 - Ιανουάριος 1908 και Αύγουστος 1912 - Οκτώβριος 1915).

Σφιχτός όσο άλλος κανείς

~ Φωτο: ''Ο Λάζα δεν δίνει χρήματα ούτε στον βασιλιά''. Είναι γνωστό ότι, ο βασιλιάς Πέταρ Ι Καρατζόρτζεβιτς  έστειλε τον γραμματέα του ώστε να ζητήσει προκαταβολή του κυβερνητικού του μισθού. Ο Πάτσου αρνήθηκε εξηγώντας ότι κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό. Το επιχείρημα του ήταν ότι, ο βασιλιάς θα μπορούσε ξαφνικά να πεθάνει όμως το κράτος θα υπήρχε και δεν ήταν δυνατόν  να επιβαρυνθεί το κόστος. Ο Σέρβος βασιλιάς δεν προσβλήθηκε -απεναντίας, σεβάστηκε την άποψη του υπουργού οικονομικών. 

Μνημονεύεται ως σφιχτός και αυστηρός υπουργός οικονομικών αλλά, από την άλλη πλευρά, θεωρήθηκε ιδιαίτερα τίμιο και αξιόπιστο πρόσωπο, προτερήματα που επιβεβαιώθηκαν κι από το γεγονός ότι, μετά τον θάνατο του, δεν άφησε καμία κληρονομιά στην οικογένεια του.
Υπό την ηγεσία του Λαζάρ Πάτσου ο προϋπολογισμός της Σερβίας ήταν πλεονασματικός. Ο "Gos'n Laza" (Κύριος Λάζα), όπως τον αποκαλούσαν οι πολίτες του Βελιγραδίου, χωρίς συμβιβασμούς κατεύθυνε την οικονομία σε συνεχή ανοδική πορεία. 

Κατά την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων πέτυχε αποτελέσματα χωρίς προηγούμενο, αν και η χώρα βρισκόταν σε πόλεμο, ο προϋπολογισμός δεν ήταν μόνο σταθερός αλλά δεν σημείωσε έλλειμμα! Κάτι παρόμοιο συνέβη και κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η χώρα ήταν κατεχόμενη και καταστράφηκε, ο λαός και η κυβέρνηση διασκορπίστηκαν, αλλά το δηνάριο ήταν και παρέμενε σταθερό! 
Η πρόταση του Πάτσου να αυξηθεί η αξία του εθνικού νομίσματος, ακόμη και πριν από το Αυστρο-Ουγγρικό τελεσίγραφο του 1914, ήταν κρίσιμη και έσωσε την Σερβία από την πτώχευση. Μέσω του Κρούσεβατς και της Θεσσαλονίκης, κατατέθηκε χρυσός αξίας 57 εκατομμυρίων δηναρίων στην Μασσαλία της Γαλλίας όπου βρισκόταν η έδρα της Εθνικής Τράπεζας κατά την διάρκεια του πολέμου. Ο συγκεκριμένος χρυσός χρησίμευε ως εγγύηση για την έκδοση τραπεζογραμματίων κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Επίσης, παρείχε την δυνατότητα στους Σέρβους πρόσφυγες να αλλάζουν, με ασφάλεια, το δηνάριο με άλλα παγκόσμια νομίσματα.

Και ο θάνατος του έγινε θρύλος

Ο τάφος του Λαζάρ Πάτσου
Η υγιής οικονομία, το απόθεμα χρυσού και η πίστη του λαού στο δικό του νόμισμα... ήταν επιτυχίες που αποτελούσαν έργο του Λαζάρ Πάτσου. Όσο βρισκόταν εν ζωή, αναδείχθηκε σ' έναν θρύλο λόγω του ισχυρού χαρακτήρα του που δεν έκανε συμβιβασμούς. Ακόμη και ο θάνατος του έλαβε θρυλικές διαστάσεις. Συγκεκριμένα, ο Πάτσου πέθανε ξαφνικά στις 12 Οκτωβρίου 1915, σε ηλικία 60 ετών. Η ιστορία λέει ότι ήταν στο Vrnjci όταν άκουσε ότι ο υπουργός του στρατού σύναψε δάνειο με την Αγγλία χωρίς ο ίδιος να έχει ενημερωθεί. - Η ενέργεια αυτή είναι αντισυνταγματική! φώναξε ο Πάτσου και εξέπνευσε ξαφνικά από ανακοπή καρδιάς. Μύθος ή πραγματικότητα; Έτσι τουλάχιστον αναφέρουν οι παραδόσεις...

Πηγές
- Στέφανος Ν. Σωτηρίου, Οι Βλαχόφωνοι του Ευρωπαϊκού και Βαλκανικού Χώρου, Εκδόσεις Πελασγός, 1998.
- Милан Јовановић-Стојимировић, Силуете старог Београда, Просвета, Београд, 2008, стр. 367.
- Αικατερίνη Βερυκίου, Οι απαρχές του σερβικού σοσιαλισμού: Πολιτική σκέψη του Σβετοζάρ Μάρκοβιτς, Θεσ/νίκη 2008, σελ. 17, βλ. ikee.lib.auth.gr

Παπαστεργίου Δέσποινα
Vlahofonoi@gmail.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η κόσμια κριτική και η ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των σχολιαστών είναι σεβαστή. Σχόλια τα οποία υπεισέρχονται σε προσωπικά δεδομένα ή με υβριστικό περιεχόμενο να μην γίνονται. Τα σχόλια αποτελούν καθαρά προσωπικές απόψεις των συντακτών τους. Οι διαχειριστές δεν ευθύνονται σε καμία περίπτωση για τυχόν δημοσίευση υβριστικού ή παράνομου περιεχομένου στα σχόλια των αναρτήσεων.Τα σχόλια αυτά θα διαγράφονται με την πρώτη ευκαιρία.